Warbixin by Saalax Axmed 

Muddo badan ayaa beesha ee ku nool agagaarka degmada Gelinsoor, Dhabad iyo Galaadi ku jireen baahi qaab daran oo xagga biyaha, waxbarashada, caafimaadka iyo hawlaha kale ee bini’aadamka horumarka tiigsanaya uu ku taabo qaado. Mudooyinkaas dheer kama marnayn waxgaradka ummaddan, aqoonyahanada, culumada iyo qaybaha kaleba inay isku dayaan inay baahida beeshan wax ka qabtaan, wadada horumarkana saaraan. Isku dayahaas oo inta badan u badnaa xagga waxbarashada ayaa waxay noqotay mid horey sidii la rabay ugu dhaqaaqi weydey, oo laga gaari waayey guulihii laga rabay in laga gaaro, Haddaba aniga oo aan doonayn inaan dib ugu noqdo isku dayaha kale ee kala duwanaa iyo meelaha ay ku dambeeyeen ayaan waxaan rabaa inaan taariikh yara ka ifiyo hawlgalkii ceelka tuulada Qorof ka hirgalay iyo marxaladihii la xiriiray. Waxaanan jeclaan lahaa inay tusaale u noqoto qofwalba oo raba inuu beel meel ku nool horumar wadajira uu gaarsiiyo, taasoo ay ummadda Soomaaliyeed meelay joogaanba baahi weyn u qabaan.

Marar badan ayaa dad soo booqday dhulka dadkaas deganayeen waxa ay keeneen qayla dhaan ku saabsan nolosha adage ee haysa beesha degaankaa degta, waxaana dad badan oo qurbajoogta u badan ay shirar ku qabteen meelo kala duwan oo ka mid ah Yurub, Australia iyo Waqooyiga America, shirarkaas oo looga hadlayey bal sidii horumarin xagga mushtamaca ah loo gaarsiin lahaa degaankaas dadka degan.  Haddaba gobolka Minnesota qurbajoogta kudhaqan ee u dhashay beeshaas ayaa waxay qaadeen talaabo aan horey u soo marin beeshaan oo ah inay si guud oo istarateji ah u fiiriyaan dhibka haysta dadka dhulkii hooyo ku nool, waxayna doorteen hogaan ay fahmaya sidii loo furdaamin lahaa dhibaatooyinkaas. Hogaankaas,  oo aan anigu guddoomiya u ahaa ayaan waqtigaas, ugu horeyntiiba xooga saaray inay daraasad ku sameeyaan dhibaatada hortaala ummaddan ee ay talaabooyinka horumareed ee ay qaadayso ummadda Soomaaliyeed qayb uga noqon weyday. Daraasadaas ka dib ayaa waxaa go’aan lagu gaaray in si istarateji ah ummaddan wax loogu qabto, waayo waqtiyadii hore oo dhan waxaa xooga la saari jiray mashruucyo yaryar haddii ummaddu ka faa’iidaysan lahayd ayaga laftigoodu horumar keeni lahayd. Haddaba go’aanku wuxuu ahaa in la qaado hab ka duwan habkii markii hore wax loogu qaban jiray, kaasoo ah in la dhibka hooyadiis la abaaro, dhibka ummaddan haysta hooyadiina waa

1. Maamul la’aanta
2. Biyo la’aanta

Haddaba anoo qormada dambe ku soo qaadan doona maamul samayntii meesha ay aaday iyo sida ay ku dambaysay ayaan qormadan waxaan kaga hadlayaa halganka la dagaalanka biyo la’aanta qayb ka mid ah. Ayadoon mar walba dhiiri gelinaynay in dadka wixii lacag haysta ay maalgalin gaar ah ku samaystaan, ayaa waxaa noo cadaatay inayan taasi kaligeed dabooli Karin baahida xad dhaafka ee dadka iyo xooluhuba u qabaan biyaha, marka waxaa muhiim noqotay in la helo biyo gelin xagga danta guud ah, taasoo ama annagu inta lacag uruurino dhisno ama dawalada iyo hay’adaha NGO ah aan ka codsano inay baahidaas wax nagala qabtaan, ayada laftigeeduna u baahan in dad u hawlgalaan oo waqti iyo lacagba ku bixiyaan, taasi oo noqotay hawl dib ugu noqotay in wax la ururiyo, waayo ma jirin qof NGO leh oo arrintaan asagu qaata.

Si hawshaas aan ugu bandhigno dawlada kililka 5aad oo ayadu dhulkaas xukunta ayaan waxaan wafdi u diray magaalada Jigjga, wafdigaas oo qaar ka baxay maraykanka qaarna ka baxay wadanka gudihiisa ayaa waxay la kulmeen ,Agoosto 20011,  madaxweynaha kililka5aad Mudane Cabdi Maxamed iyo Wasiirka beeshu ku leedahay dawlada Cabdiqani, halkaasoo ay u bandhigeen baahida ay qabaan dadka dhulka Wardheer ku nool gaar ahaan dadka nawaaxiga Galaadi degan. Madaxweynuhu wuxuu gudigii iyo wasiirkii faray inay degaanka tagaan oo ay warbixin cad uga keenaan baahida jirta, waxay degaanka tageen todobaadkii ku xigay waxayna warbixintii u soo celiyeen Madaxweynihii, asaguna wuxuu balanqaaday inuu wax ka qaban doono baahiyaha kala duwan ee dadkaasu qabo siiba inuu ku bilaabi doono in uu ceel biyood ka qodo Qorof iyo meelaha kale ee baahida weyn loo qabo. Sidii madaxweynuhu u balanqaaday, waxaa riigii ceelka qodayey yimid 20 Desembar 2011, halkaasoo ay qodidii ceelku ka bilaabatay.  Waxaa isla markaas na soo gaaray in dhulka tuulada Qorof ay ku bilaabatay dhul cabirasho boob ah, oo qof walba rabo inuu dhul degaan ka helo intaan magaalada la buuxin, taasina waxay ahayd horumarkii ugu horeeyey ee u bilowday magaaladaas Qorof iyo dadka agagaarkeeda degan. Ceelka qoditaankiisu wuxuu dhamaaday in yar ka dib markii shirkweynihii Dhabad ee beeshu dhamaaday, kaasoo ku beegnayd 16 Febraayo 2012, laakiin waxaan riigga la socon motoorkii biyaha soo saari lahaa iyo dhismihii haanta keydka iyo barkadihii xooluhu ka cabbi lahayeen. Cabdiraxmaan Ducaale oo ahaa ergayga gaarka ah ee qurba joogtu u xilsaartay raadinta iyo fulinta hawsha ceelkan ayaa Jigjiga si degdeg ah ugu noqday, ka dib markuu ka qayb galay shirweynahii beesha ee Dhabad. Dadaalo badan oo uu galay ergaygu wuxuu ku guulaystay inuu dawlada ka soo helo dhamaystirka hawlihii u dhimanaa ceelka, bishii Janaayo 2013.

Hadda oo ceelka dhismihiisu dhamaaday ayna bilaabatay intifaacsigiisu ayaan waxaan jeclahay inuu beeshan u noqdo saldhig

 horseeda horumar badan oo ay kaga baxaan dhibkii aan kor ku soo sheegay, taasna waxaa keeni kara inay ogaadaan dadka dhulkii jooga ee sida tooska uga faa’iidaysanaya in ceelkan midnimo iyo hogaan indheer garad ah ku yimid, midnimadaas la’aanteedna aynan waxba qabsoomeen. Waxaanan leenahay ku mintida inaan ceelkaas idinka baylihin, midnimada uu ku yimidna aad tusaale uga dhigataan sida kaliya ee wax horumar ah lagu gaari karo inay tahay jidkaas la falay.